LABOR. PRACA PO KOŃCU DOMINACJI

Praca od wieków stanowi fundament ludzkiej cywilizacji. To dzięki niej człowiek przekształcał krajobraz, organizował społeczeństwa i budował kolejne porządki świata. Od rewolucji przemysłowej po współczesną automatyzację była źródłem utrzymania i miarą postępu. W niej upatrywaliśmy symbolu ludzkiej sprawczości. Dziś model ten ulega przemianie. 

Rozwój sztucznej inteligencji i technologii autonomicznych podważa wyjątkowość ludzkiego wysiłku, podczas gdy kryzys klimatyczny ujawnia ograniczenia przekonania, że świat można bez końca podporządkowywać logice produkcji i wzrostu. W tym sensie współczesny kryzys dotyczy pracy i sposobu, w jaki rozumiemy obecność człowieka na Ziemi.

Dwa prezentowane w ramach DAEJEON PHOTO INTERNATIONAL FESTIVAL 2026 projekty nie opowiadają o pracy w jej najbardziej oczywistym znaczeniu. Nie pokazują fabryk, maszyn ani ludzi wykonujących swoje obowiązki. Traktują pracę jako relację pomiędzy człowiekiem, krajobrazem, czasem i nieuchronnością przemijania. Oba stawiają pytanie o granice ludzkiej sprawczości, szukając odpowiedzi w odmiennych kierunkach.

Projekt As the Water Covers the Land Michała Adamskiego wyrasta z konkretnego miejsca: krajobrazu rolniczego Wielkopolski (region w Polsce), ukształtowanego przez działalność Dezyderego Chłapowskiego, pioniera XIX-wiecznego nowoczesnego rolnictwa w Polsce. To właśnie ten historyczny krajobraz staje się punktem wyjścia do refleksji nad przyszłością. Jest on ukazany jako zapis wielowiekowej pracy człowieka. Pola, systemy melioracyjne, uporządkowane przestrzenie i uprawy są efektem wysiłku ujarzmiania natury podług ludzkich potrzeb. Jednocześnie artysta ujawnia paradoks współczesnego rolnictwa: dążenie do maksymalizacji wydajności zaczyna obracać się przeciwko samym podstawom produkcji. Monokultury, utrata bioróżnorodności, degradacja gleby i pogłębiający się kryzys wodny pokazują, że praca rozumiana wyłącznie jako intensyfikacja produkcji prowadzi do osłabienia systemu, od którego sama zależy.

Fotografie Adamskiego proponują spojrzenie na historię jako na zasób wiedzy. Zwrócenie się ku praktykom retencjonowania wody czy odbudowy zadrzewień śródpolnych nie jest gestem nostalgii, ale próbą odzyskania doświadczeń, mogących stać się fundamentem bardziej zrównoważonego modelu gospodarowania. Praca zatem przestaje być narzędziem dominacji nad naturą i zyskuje formę współpracy z procesami biologicznymi, których człowiek nie kontroluje, lecz pozostaje ich częścią.

Łukasz Rusznica przesuwa tę refleksję jeszcze dalej. All Empires Will Fall jest próbą wyobrażenia świata po końcu człowieka. Nie chodzi tu jedynie o śmierć jednostki, ale o zanik całego porządku, w którym ludzkie spojrzenie stanowiło centrum rzeczywistości. W fotografiach Rusznicy świat trwa nadal mimo nieobecności człowieka. Pozostają rośliny, światło, materia i czas. Krajobraz nie potrzebuje już świadka interpretatora, ani posiadacza, aby istnieć. Znikają pamięć, ambicje, potrzeba pozostawienia śladu i przekonanie o własnej wyjątkowości. W tej perspektywie człowiek przestaje być miarą świata, a jego praca, istnienie okazują się jedynie krótkim epizodem w historii planety.

Oba projekty spotykają się właśnie w tym miejscu. Kwestionują nowoczesne utożsamienie pracy ze sprawczością rozumianą jako nieustanne przekształcanie świata. Pokazują, że największym wyzwaniem współczesności jest nauczenie się życia w świecie posiadającym własną autonomię i własne rytmy. W kontekście festiwalu Labor ta perspektywa nabiera szczególnego znaczenia. Dyskusja o automatyzacji, sztucznej inteligencji czy robotyzacji najczęściej koncentruje się na pytaniu o to, które ludzkie zadania zostaną przejęte przez technologie. Prezentowana wystawa odwraca tę logikę i pyta, czym stanie się praca, jeśli przestanie oznaczać produkowanie, kontrolowanie i podporządkowywanie. Być może przyszłość pracy nie zależy wyłącznie od tego, kto będzie wykonywał określone zadania – człowiek czy maszyna – lecz od tego, jak na nowo zdefiniujemy własną rolę w świecie. Oba projekty kwestionują przekonanie, że wartość ludzkiego działania mierzy się przede wszystkim zdolnością do nieustannego przekształcania rzeczywistości. Proponują perspektywę, w której człowiek przestaje być jedynym punktem odniesienia. W tym sensie wystawa nie opowiada o końcu pracy, ale o końcu wyobrażenia, że praca jest ostatecznym źródłem ludzkiej sprawczości i miarą naszego miejsca w świecie. Otwiera tym samym przestrzeń do myślenia o ludzkiej obecności jako jednej z wielu sił współtworzących świat.

Paweł Bąkowski
kurator

DAEJEON INTERNATIONAL PHOTO FESTIVAL

9–20.09.2026

Daejeon Gallery
56 Junggyo-ro
Jung-gu
Daejeon
Korea Południowa

Dyrektor Artystyczny Festiwalu:

Jeauk Kang

Kurator:

Paweł Bąkowski