ROŚLINY, PLANETY, SŁOŃCE I BŁĘKIT NIEBA
Aga Jarząb i Maciej Bączyk sięgają do prac Jurkiewicza i — zainspirowani jego sposobem patrzenia — roztaczają wizje planet, słońca i błękitu nieba, splatając je z tym, co codzienne i domowe. Spojrzenia całej trójki krzyżują się w uważnej obserwacji i kierują ku niebu oraz ku temu, co rośnie we wnętrzach — roślinom obecnym w przestrzeni domowej.
W twórczości Zdzisława Jurkiewicza dochodziło do spotkania tego, co odległe i nieosiągalne, z tym, co bliskie, codzienne, zwykłe. Kosmos — przestrzeń nieskończona, abstrakcyjna, wymykająca się skali ludzkiego doświadczenia — pojawiał się u niego nie jako obiekt spektakularnych wizji, lecz jako element codziennego krajobrazu, obserwowany z wnętrza mieszkania. Jurkiewicz spoglądał w niebo z własnej kuchni: fascynowały go gwiazdozbiory, planety, ruch słońca, błękit nieba — oglądane przez własnoręcznie skonstruowany teleskop, przez okno, z konkretnego miejsca i w określonym czasie.
To właśnie okno — granica między wnętrzem a zewnętrzem — staje się na wystawie figurą kluczową. Podobnie jak u Jurkiewicza, obserwacja nieba wymaga tu przestrzeni domowej: jej układu, przedmiotów i codziennych rytmów. Kosmos nie istnieje poza tą przestrzenią, lecz poprzez nią się ujawnia, jest filtrowany przez wnętrze. W praktyce Jurkiewicza ten sposób myślenia materializował się zwłaszcza w fotografiach z lat siedemdziesiątych, łączących
artystyczne poszukiwanie z naukowym eksperymentem. Obraz kosmosu i ruch planet splatały się w nich z intymnością prywatnej przestrzeni — mieszkania przy ulicy Łaciarskiej we Wrocławiu.
kinoMANUAL operuje projekcją jako medium, które pozwala zrezygnować z produkcji nowych obiektów na rzecz pracy ze światłem, obrazem i dźwiękiem. To postawa zbieżna z praktyką Jurkiewicza, który świadomie rezygnował z tworzenia kolejnych dzieł-przedmiotów, opierając się nadprodukcji — dziś odczytywanej jako jeden z fundamentów ekologicznego zwrotu w sztuce. Zamiast wielkoformatowych wydruków na wystawie pojawiają się projekcje — obrazy efemeryczne, zmienne, zależne od warunków przestrzeni. Ważnym elementem jest też dźwięk — kompozycja złożona z muzyki obecnej w czasie, gdy Jurkiewicz prowadził swoje obserwacje. Tworzy ona rodzaj audialnej projekcji mieszkania: tła, w którym codzienność i kosmos nakładają się na siebie. Natomiast fragmenty prac Jurkiewicza, widoków z okna, przedmiotów z jego otoczenia czy rośliny pojawiają się jako pojedyncze slajdy, obrazy do podglądania, wokół których konstruuje się sytuacja kameralnego spotkania.
Wystawa staje się przestrzenią przecięcia różnych porządków: zewnętrznego i wewnętrznego, ogromnego i intymnego, naukowego i domowego. Stawia pytania o granice percepcji i o to, w jaki sposób to, co odległe, może stać się bliskie. O to, czy kosmos — zamiast obszaru podbojów i ekspansji — może być traktowany jako część naszego „domu”. I wreszcie: jak daleko sięga pojęcie zamieszkiwania w świecie, w którym granice tego, co nasze, nieustannie się przesuwają.
27.02 — 08.03.2026
Miejsce:
Villa Heike
Freienwalder Str. 17
13055 Berlin
Wernisaż:
27.02.2026
godz. 19.00
Artist talk:
28.03.2026
godz. 16.00
prowadzenie:
Anna Mituś
Instytut Polski w Berlinie
Godziny otwarcia:
01.03 — 15:00-19:00
02.03 — nieczynne
03.03-08.03 — 15:00-19:00
Wstęp bezpłatny
Organizatorzy:
Galeria FOTO-GEN
Villa Heike
Kurator:
Paweł Bąkowski
Patroni medialni:
Pismo Artystyczne Format, Contemporary Lynx, Kwartalnik Fotografia
Identyfikacja wizualna:
Zosia Jaros
Tłumaczenia:
Christa Conklin, Fabryka Tłumaczeń
Projekt został dofinansowany z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego oraz z dotacji Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej
kinoMANUAL to mała, niezależna manufaktura audiowizualna z Wrocławia, założona przez dwójkę artystów: Agę Jarząb i Maćka Bączyka. Od 2014 roku wspólnie tworzą filmy, fotografie, obiekty i instalacje, kontynuując awangardowe tradycje light artu, sztuki kinetycznej, animacji i kina eksperymentalnego. Prace duetu akcentują fizyczny kontakt z tworzywem oraz naturę narzędzi, którymi operują. kinoMANUAL współpracuje z kolektywami artystycznymi w Europie, tworzy identyfikacje wizualne, realizuje wystawy i performansy w Polsce i za granicą. Ich filmy są nagradzane na festiwalach animacji i kina eksperymentalnego. Od 2017 roku występuje wspólnie z zespołem Pin Park, dla którego tworzy wizualizacje i videoklipy.
Aga Jarząb (1977) to reżyserka, animatorka i projektantka graficzna. Ukończyła Akademię Sztuk Pięknych we Wrocławiu z tytułem magistra sztuk pięknych, rozpoczęła tam pracę jako wykładowca i pracownik naukowy. W 2017 roku uzyskała stopień doktora w dziedzinie sztuki i kontynuuje naukę na Wydziale Sztuki Mediów. Swoją przygodę ze sztuką rozpoczęła jako grafik, ale w końcu znalazła swój artystyczny wyraz w animacji. Koncentruje się na filmach animowanych w tradycyjnych technikach, takich jak rysunek, wycinanka czy reżyseria bezpośrednia. Jej filmografia to głównie abstrakcyjne, eksperymentalne filmy krótkometrażowe. Od 2014 roku współpracuje z Maćkiem Bączykiem w duecie kinoMANUAL. Razem tworzą filmy i spektakle, które prezentowane są na wielu festiwalach animacji na całym świecie. Jako grafik i animator Aga Jarząb współpracuje z wieloma instytucjami kultury w Polsce, takimi jak muzea, targi sztuki i festiwale filmowe. Dwa jej filmy z cyklu „Siostry Jarząb” znalazły się w antologii DVD „Akcja – animacja” wydanej przez Narodowy Instytut Sztuki Filmowej NInA.
Maciej Bączyk (1977) jest absolwentem Kulturoznawstwa na Uniwersytecie Wrocławskim. Zajmuje się dźwiękiem i obrazem w praktyce i teorii. W 2010 roku Bączyk powrócił do sztuk wizualnych, głównie filmu eksperymentalnego i instalacji. Jedną z najważniejszych cech jego prac jest ręczny kontakt z filmem, taśmami, narzędziami i samym procesem produkcyjnym. Występował i nagrywał z takimi zespołami jak AGD, Robotobibok, Małe Instrumenty oraz obecnymi zespołami: Kristen, Pin Park. Jest także gościnnym kuratorem Think Tank Lab Triennale, Międzynarodowego Festiwalu Rysunku Współczesnego we Wrocławiu.
Zdzisław Jurkiewicz urodził się w 1931 roku w Wolsztynie. Architekt, malarz, rysownik, fotograf, teoretyk i poeta. Mieszkał i pracował we Wrocławiu przy ul. Łaciarskiej 59. W latach 1950–1956 studiował na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej, gdzie w 1956 roku uzyskał dyplom. Po ukończeniu studiów rozpoczął pracę dydaktyczną na Wydziale Architektury, Malarstwa i Rzeźby swojej macierzystej uczelni, uzyskując w 1996 roku tytuł profesora sztuk pięknych. Od 1979 roku wykładał także na Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu. Był członkiem Związku Polskich Artystów Plastyków (ZPAP) i Grupy Wrocławskiej. W 1970 roku otrzymał Nagrodę Krytyki Artystycznej im. Cypriana Kamila Norwida, a w 1976 roku stypendium Fundacji Kościuszkowskiej. Od tego roku pełnił również funkcję eksperta Ministerstwa Kultury i Sztuki w dziedzinie oceny sztuki współczesnej. Publikował artykuły o sztuce współczesnej, a od 1978 roku zajmował się również poezją. Jego prace były prezentowane na ważnych wystawach międzynarodowych, m.in. na Biennale w São Paulo (1974) i w paryskim Centrum Pompidou (1983), gdzie reprezentował Polskę.
Zainteresowanie sztuką zaszczepił w Jurkiewiczu ojciec, Ludwik. Jedną z wielu pasji artysty była astronomia. Swój pierwszy teleskop skonstruował w wieku trzynastu lat, a jego dyplom na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej stanowił projekt obserwatorium. Jurkiewicz pogłębiał swoją wiedzę dotyczącą zagadnień koloru. Jego obrazy bliskie formalnie malarstwu materii, ewoluowały najpierw w stronę malarstwa gestu, by następnie zgłębiać kluczową dla Jurkiewicza w owym czasie koncepcję „kształtu ciągłości”. W drugiej połowie lat 60. Jurkiewicz powrócił do astronomii – konstruował teleskopy, obserwował i fotografował gwiazdy. Swoje mieszkanie zamienił w niezwykły gabinet osobliwości, pracownię i obserwatorium w jednym. Kawalerka artysty stała się miejscem zdarzeń, których jedynym śladem jest dziś dokumentacja fotograficzna: m.in. Rysunek w Łazience (1972), Rysowanie światłem (1978), Słońce 1.VII.1972 (1972). Pod koniec lat 70. istotną rolę w działaniach naukowo-artystycznych Jurkiewicza zaczęły odgrywać zwierzęta (myszy japońskie i chomiki, dla których budował autorskie obiekty), a nieco później rośliny, również hodowane i obserwowane przez autora w mieszkaniu na Łaciarskiej. Jurkiewicz jest uważany za autora prawdopodobnie pierwszego w Polsce dzieła sztuki o tematyce środowiskowej.
Zmarł w 2012 roku w Będkowie.